Obchody 30 rocznicy wprowadzenia stanu wojennego
Łódź
W związku z przypadającą w tym roku 30. rocznicą wprowadzenia stanu wojennego Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi prezentuje dwie nowe wystawy („Kapłan i wychowawca. Ojciec Stefan Miecznikowski T.J.” oraz „586 dni stanu wojennego”). Nakładem Instytutu ukażą się też nowe publikacje: Czas nadziei 1980-1981. NSZZ „Solidarność” w Bełchatowie na tle sytuacji w kraju i regionie oraz Pospolite ruszenie. Relacje działaczy i współpracowników „Solidarności” w Łodzi 1980-1981.
Oddział IPN w Łodzi włącza się w obchody rocznicowe w Łęczycy, Bełchatowie, Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim. Jest partnerem Zarządu Regionu Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność”, Komitetu Więźniów Politycznych i Internowanych Regionu Łódzkiego, Zarządu Regionu Piotrkowskiego NSZZ „Solidarność” i Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym w Bełchatowie. Pracownicy Instytutu organizują i realizują wykłady i prelekcje związane z rocznicą w miastach regionu.
Kalendarium największych przedsięwzięć:
25 października – 4 grudnia
Prezentacja wystawy „Kapłan i wychowawca. Ojciec Stefan Miecznikowski T.J. (1921-2004)” (Łódź, Centralne Muzeum Włókiennictwa, ul. Piotrkowska 282)
8 grudnia (czwartek)
godz. 10.00 – pracownicy OBEP IPN w Łodzi wygłoszą referaty podczas konferencji naukowej organizowanej przez Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi oraz Polskie Towarzystwo Historyczne pt. „30. rocznica wprowadzenia stanu wojennego. Doświadczenia z Łodzi i Regionu” (Łódź, siedziba MTN Oddział Martyrologii Radogoszcz, ul. Zgierska 147). Tematy referatów:
- Leszek Próchniak – Stan wojenny w Łódzkiem – węzłowe wydarzenia i ich specyfika
- Andrzej Czyżewski – Stan wojenny w regionie sieradzkim
- Milena Przybysz – Ziemia kutnowska po 13 grudnia 1981. Sytuacja polityczna, nastroje i reakcje społeczne na przykładzie małego ośrodka miejskiego
10 grudnia (sobota)
godz. 17.00 – otwarcie wystawy pt. „Stan wojenny – spojrzenie po latach” (Radomsko, Muzeum Regionalne, ul. Narutowicza 1, ekspozycja do 18 grudnia 2011 r.)
11 grudnia (niedziela)
godz. 15.00 – w Łowiczu rozpoczną się obchody 30. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego organizowane przez Komitet Więźniów Politycznych i Internowanych Regionu Łódzkiego. Podczas uroczystości Marek Drużka, dyrektor Oddziału IPN w Łodzi, otworzy wystawę „586 dni stanu wojennego” (godz. 17.00, Stary Rynek). Podczas konferencji w Zakładzie Karnym w Łowiczu Milena Przybysz (OBEP IPN w Łodzi) wygłosi referat pt. Ośrodki internowania (godz. 19.30, Zakład Karny, ul. Wiejska 3)
12 grudnia (poniedziałek)
godz. 17.00 – spotkanie z autorami i prezentacja książki Czas nadziei 1980-1981. NSZZ „Solidarność” w Bełchatowie na tle sytuacji w kraju i regionie, red. S. Pilarski, D. Rogut, Łódź 2011 (Bełchatów, Miejskie Centrum Kultury, sala koncertowa, pl. Narutowicza 1a)
13 grudnia (wtorek)
godz. 10.00-15.00 – sesja popularnonaukowa w ramach łódzkich obchodów XXX rocznicy wprowadzenia stanu wojennego, organizowanych przez ZR ZŁ NSZZ „Solidarność” (partnerzy: Urząd Miasta Łodzi i Urząd Marszałkowski w Łodzi; patronat medialny: TVP3 Łódź, Radio Łódź, „Polska Dziennik Łódzki” i „Tygodnik Solidarność”). Miejsce: Instytut Europejski, ul. Piotrkowska 260
Program sesji:
godz. 10.00 – referaty pracowników Oddziału IPN w Łodzi:
- Leszek Próchniak – Stan wojenny w Polsce i regionie
- Milena Przybysz – Ośrodki internowania
- Andrzej Czyżewski – Akcja weryfikacji dziennikarzy jako przykład represji stanu wojennego
- Paweł Spodenkiewicz – Stan wojenny w kontekście międzynarodowym
godz. 11.20 – prezentacjapublikacji IPN pt. Pospolite ruszenie. Relacje działaczy i współpracowników „Solidarności” w Łodzi 1980-1981 (oprac. L. Próchniak, M. Przybysz, S. M. Nowinowski, M. Zapolska-Downar, A. Czyżewski, Łódź 2011)
godz. 11.50 – otwarcie wystawy IPN pt. „586 dni stanu wojennego”
godz. 12.20 – wystąpienia:
- Andrzej Słowik – Walka o status więźnia politycznego w okresie stanu wojennego i w latach następnych
- Rafał Kasprzyk – Represje aparatu bezpieczeństwa PRL w świetle ówczesnego prawa
- Marek Markiewicz – Pomoc osobom pozbawionym pracy w stanie wojennym
18 grudnia (niedziela)
godz. 11.00 – w ramach piotrkowskich obchodów 30. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce dyr. Marek Drużka otworzy wystawę „586 dni stanu wojennego” (Piotrków Trybunalski, Park Jana Pawła II przy ul. Słowackiego)
Przedsięwzięcia towarzyszące:
6 grudnia (wtorek)
godz. 11.00 – wykład Grzegorza Nawrota (OBEP IPN w Łodzi) pt. Propaganda stanu wojennego (Piotrków Trybunalski, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3, ul. Broniewskiego 16)
godz. 13.00 – spotkanie z Zygmuntem Augustyniakiem, działaczem NSZZ „Solidarność”, osobą represjonowaną w czasie stanu wojennego – w ramach Klubu Historycznego im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Tomaszowie Mazowieckim (Młodzieżowy Dom Kultury im. rtm. Witolda Pileckiego, ul. Mościckiego 3)
7 grudnia (środa)
godz. 14.00 – wykład Przemysława Stępnia (IHUŁ) pt. Kościół łódzki w stanie wojennym w ramach spotkania Klubu Historycznego im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Zgierzu (Muzeum Miasta Zgierza, ul. Dąbrowskiego 21)
9 grudnia (piątek)
godz. 17.00 – wykład dr. Sebastiana Pilarskiego (OBUiAD IPN w Łodzi) pt. Rozpracowanie przez Służbę Bezpieczeństwa podziemnych struktur NSZZ »Solidarność« w Tomaszowie Mazowieckim i jego konsekwencje (1981-1982) (Tomaszów Mazowiecki, Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego, ul. P.O.W. 11/15)
12 grudnia (poniedziałek)
godz. 10.00 – wykład Grzegorza Nawrota (OBEP IPN w Łodzi) pt. Noc generała – stan wojenny w Łodzi (Łódź, XX Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego, ul. Obywatelska 57)
13 grudnia (wtorek)
godz. 10.00 – wykład Grzegorza Nawrota (OBEP IPN w Łodzi) pt. Stan wojenny – spojrzenie po latach (Radomsko, Muzeum Regionalne, ul. Narutowicza 1)
14 grudnia (środa)
godz. 10.00 – wykład Leszka Próchniaka (OBEP IPN w Łodzi) pt. Stan wojenny w regionie łódzkim (Łęczyca, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna, ul. Marii Konopnickiej 11a)
godz. 11.00 – wykład dr Elżbiety Wojcieszyk (Oddział IPN w Poznaniu) pt. Władze – Kościół – Solidarność 1980-1989 w ramach spotkania Klubu Historycznego im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Pabianicach (Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Św. Jana 10)
godz. 17.00 – referat Mileny Przybysz (OBEP IPN w Łodzi) pt. Ziemia kutnowska po 13 grudnia 1981. Sytuacja polityczna, nastroje i reakcje społeczne na przykładzie małego ośrodka miejskiego na konferencji organizowana przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną im. S. Żeromskiego w Kutnie (ul. Wojska Polskiego 5)
16 grudnia (piątek)
godz. 10.00 – wykład Grzegorza Nawrota (OBEP IPN w Łodzi) pt. Stan wojenny – spojrzenie po trzydziestu latach (Radomsko, Zespół Szkolno-Gimnazjalny nr 4, ul. Świętej Jadwigi Królowej 20)
***
Ojciec Stefan Miecznikowski – kapłan i wychowawca
Wystawa „Kapłan i wychowawca. Ojciec Stefan Miecznikowski T.J. (1921-2004)” opowiada o legendarnym jezuicie, kapelanie NSZZ „Solidarność”. Przygotowało ją Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Łodzi w ramach obchodów 30. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego. Po raz pierwszy została zaprezentowana w Centralnym Muzeum Włókiennictwa Łodzi 25 października 2011 r.
Ojciec Stefan Miecznikowski (1921-2004) był znanym duszpasterzem, magistrem nowicjatu i organizatorem pomocy charytatywnej. Działał kolejno w Nowym Sączu, Lublinie, Kaliszu, Łodzi i wszędzie zdobył sobie reputację wybitnego wychowawcy i opiekuna duchowego. Autorzy wystawy dowodzą, że jego sukcesy na tym polu były w pewnej mierze skutkiem jego doświadczeń harcerskich. Część wystawy została poświęcona osobom, które znacząco wpłynęły na jego rozwój intelektualny, m.in. dh. Aleksandrowi Kamińskiemu, o. Stanisławowi Wawrynowi i o. Jerzemu Mirewiczowi. Szczególny nacisk położono na okres stanu wojennego, kiedy o. Stefan kierował w Łodzi Ośrodkiem Pomocy Uwięzionym, Internowanym i ich Rodzinom. Instytucja ta, działająca przy kościele o.o. jezuitów, objęła opieką ok. 500 rodzin działaczy „Solidarności” i opozycji demokratycznej.
Zdjęcia pochodzą m.in. z archiwum Prowincji Wielkopolsko-Mazowieckiej Jezuitów w Warszawie, Instytutu Pamięci Narodowej i Narodowego Archiwum Cyfrowego. Autorami wystawy są: Grzegorz Nawrot (komisarz wystawy), Paweł Spodenkiewicz i Milena Romanowska (projekt plastyczny).
***
586 dni stanu wojennego
Wystawę „586 dni stanu wojennego”Instytut Pamięci Narodowej przygotował w ramach obchodów 30. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego. Ekspozycja zaprojektowana w formie kalendarza ukazuje najważniejsze wydarzenia jednego z najdramatyczniejszych okresów najnowszej historii Polski – od ogłoszenia dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. do jego zniesienia 22 lipca 1983 r. Na wystawie można będzie zobaczyć – oprócz zdjęć powszechnie znanych (m. in. autorstwa Chrisa Niedenthala) – także te, które dotychczas były rzadko prezentowane.
W Łodzi wystawa po raz pierwszy zostanie otwarta 13 grudnia 2011 r. Jej wersję plenerową będzie można obejrzeć też na Rynku Starego Miasta w Łowiczu (otwarcie 11 grudnia) oraz w Parku Jana Pawła II w Piotrkowie Trybunalskim (otwarcie 18 grudnia).
***
Stan wojenny – spojrzenie po latach
Wystawa otwarta już dziesięć lat temu – 13 grudnia 2001 r. – została przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Łodzi we współpracy z Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi. Celem autorów wystawy było przypomnienie dramatycznych wydarzeń, jakie miały miejsce w Polsce po 13 grudnia 1981 r., kiedy po raz kolejny przeciwko społeczeństwu, które domagało się demokratyzacji życia politycznego i poprawy sytuacji gospodarczej, użyto siły.
Twórcy wystawy dotarli do fotografii, dokumentów i pamiątek, które ukazują dzieje regionu łódzkiego w latach 1980-1983. Bohaterem ekspozycji jest łódzkie społeczeństwo, szczególnie ta jego część, która aktywnie przeciwstawiła się władzom komunistycznym, tworząc ośrodki pomocy dla internowanych i zwolnionych z pracy, duszpasterstwa ludzi pracy, duszpasterstwa środowisk twórczych, podziemny ruch wydawniczy. Aktywność poza oficjalnym życiem komunistycznego państwa zapoczątkowała tworzenie się społeczeństwa obywatelskiego walczącego o demokratyczną Polskę.
W sferze zainteresowań twórców ekspozycji znalazły się również mechanizmy propagandy komunistycznej, która przekonywała zdezorientowanych obywateli, że władze wojskowe chronią zagrożony byt socjalistycznego państwa, stojącego w obliczu głodu i wojny domowej. Tymczasem dokonywano brutalnych pacyfikacji strajków okupacyjnych w zakładach pracy i na wyższych uczelniach. Nic nie zmieniło się również w gospodarce, co zobaczyć można na fotografiach pokazujących kolejki po papierosy, papier toaletowy i puste sklepowe półki. Wśród eksponatów znalazły się nie tylko pamiątki z działalności podziemnej, internowania i więzień, ale również kartki na jedną parę butów i 5 litrów benzyny.
***
Pospolite ruszenie. Relacje działaczy i współpracowników „Solidarności” w Łodzi 1980-1981, oprac. L. Próchniak, M. Przybysz, S. M. Nowinowski, M. Zapolska-Downar, A. Czyżewski, Łódź 2011
Publikacja jest zbiorem relacji uczestników posierpniowej opozycji demokratycznej w Łodzi. Zamiarem redaktorów tomu było ukazanie pierwszego etapu dziejów „Solidarności” w Łodzi z punktu widzenia jej liderów oraz przedstawicieli najsilniej w niej występujących nurtów ideowo-politycznych. Uzyskane relacje dopełniają się i krzyżują. Czytelnicy mogą z pierwszej ręki poznać indywidualne lub środowiskowe racje czy kalkulacje, a nie tylko ich wypadkową wyciągniętą przez badaczy.
Zebrane opowieści naocznych świadków dostarczają nie tylko ważnych informacji o okolicznościach powstania i przejawach aktywności łódzkiej „Solidarności”. Obnażają one również skrywane wtedy przez władze Polski Ludowej oblicze „miasta fabryk i kominów”, pogrążającego się w zapaści cywilizacyjnej i kulturalnej. W tomie odnaleźć również można szkice do indywidualnych portretów związkowych przywódców lub outsiderów. Takich, jakich znali i zapamiętali zarówno ich przyjaciele, jak i adwersarze.
***
Czas nadziei 1980-1981. NSZZ „Solidarność” w Bełchatowie na tle sytuacji w kraju i regionie, red. S. Pilarski, D. Rogut, Łódź 2011
Z inicjatywy byłych działaczy bełchatowskiej „Solidarności” grono historyków reprezentujących m.in. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia w Piotrkowie Trybunalskim oraz Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego podjęło próbę przedstawienia procesu tworzenia struktur związku w Bełchatowskim Okręgu Przemysłowym na szeroko zarysowanym tle wydarzeń rozgrywających się na arenie ogólnopolskiej.
Cezura początkowa związana jest z powstaniem NSZZ „Solidarność”, końcowa zaś – z wprowadzeniem stanu wojennego, kończącym legalny okres działalności związku. Teksty zostały ułożone w porządku chronologiczno-rzeczowym. Pierwszy z nich charakteryzuje genezę Sierpnia ’80, dwa następne – proces tworzenia, działalność NSZZ „Solidarność” i postawę władz w skali ogólnokrajowej i regionalnej, kolejne zaś dotyczą bezpośrednio dziejów bełchatowskiej „Solidarności”.
Kontakt dla mediów
Marzena Kumosińska, asystent prasowy, (42) 616-27-47, +48 662 125 951, media.lodz@ipn.gov.pl
Informacje na temat działalności Instytutu Pamięci Narodowej wraz z zapowiedziami kolejnych imprez można znaleźć na stronach internetowych Instytutu: www.ipn.gov.pl
